Wanneer u iets wilt kopiëren neem dan contact met me op.

Een coldcase in Apeldoorn van 100 jaar.

Op 18 mei 1918, de avond voor Pinksteren, werd Apeldoorn opgeschrikt door een moord. Boer Hannes Houtjes, die alleen op zijn boerderij Westeneng op het Houtjeskamp woonde, werd door het raam van zijn huis doodgeschoten. Al snel werd een verdachte gevonden, maar deze werd na enkele maanden wegens gebrek aan bewijs weer vrijgelaten. De verdachte G.v.K. woonde vlakbij Houtjes. Dezelfde persoon is enige tijd later weer verhoord naar aanleiding van de beruchte moord op Korporaal Vos in 1919 maar ook daar niet verder voor vervolgd.

h01
Situatie in 1911. Rechts de Arnhemseweg en boven de Eendrachtstraat.
De straat om het Houtjeskamp heette vroeger Rondweg Zuid. Tegenwoordig is dat de Westenenkerweg, de Hoenderparkweg en de Aluminiumweg.
Op de kaart zijn fraai de hoogtelijnen te zien, die later in dit artikel (zie "Verklaring over de hoogte van het Houtjeskamp") nog beschreven worden.

Tot op heden is niet bekend wie de moordenaar was. Zoiets blijft hangen want men spreekt er nog steeds over. Er zijn zelfs complot theorieën over geweest want er waren mensen die het vreemd vonden dat er zo snel na de moord al woningen op het land van Houtjes werden gebouwd.

In de Apeldoornsche courant van 29-12-1917 is er namelijk 5 maanden voor de moord al een besluit van Gedeputeerde Staten gepubliceerd, houdende goedkeuring van. de Raadsbesluiten d.d. 16 November 1917, tot verkoop van gronden aan den Houtweg aan de Woningbouwvereeniging "de Goede Woning" en tot toekenning van voorschotten van ten hoogste f 381.000 en f 29.000, benevens van bijdragen aan die verkrijging, ten behoeve van den bouw van 96 arbeiderswoningen en den aankoop van den daarvoor benoodigden grond en den aanleg van wegen. Deze bedragen liegen er niet om en misschien heeft de moordenaar die bedragen wel in de krant gelezen en er conclusies aan verbonden.

Op 18 mei 2018 was het 100 jaar geleden dat deze moord plaatsvond en daarom is het een goed moment om alle krantenberichten uit die tijd weer eens te laten zien.

Johannes Houtjes werd geboren op 03-11-1870 en overleed op 18-05-1918. Hij is dus slechts 47 jaar oud geworden. Hij is begraven op de begraafplaats aan de Soerenseweg en het artikel over zijn graf vat het verhaal goed samen. Alleen is hij niet zittend maar liggend op de grond gevonden.  


In 2018 kwam ik bij toeval via goede kennissen een boekje tegen van Henny van Baak. Deze had in een zeer kleine oplage van 25 stuks het verhaal over de moord op Hannes Houtjes opgeschreven.
Hij wilde volgens de tekst in het boekje graag dat het verhaal verder verteld zou worden en dat wil ik graag bij deze op mijn website doen. Ik heb het verhaal niet geredigeert. De afbeeldingen van de schuur en de boerderij van Houtjes zijn verderop in dit artikel ook nog te zien.

Moord nooit opgelost


Henny verzamelt en vult aan.


Voorzijde: Een tekening die tevoorschijn kwam tijdens een praatje in de tachtigerjaren Vredenberg. Dit is de boerderij van Houtjes.
Achterzijde: "Op die tekening van Liemans staat niet het huis van Houtjes”, zo zegt meneer Vredenberg, maar zijn schuur. Die stond achter de boerderij.

In Museum Marialust staat de schuur bekent als het Houtjeshuis. Een zekere Arie Liemans was eind 19° eeuw hofschilder aan paleis “Het Loo”. Legde naast deze nog zo'n 200 aquarellen en tekeningen te Apeldoorn en omgeving vast.

hvb2
1e oplage 25 exemplaren. Naar eer en geweten verzameld hij uit knipsel en uit het geheugen. Ook uit Gluênde Gerrit.
Overnam alleen toegestaan met vermelden van de bron.
December 2000

 

 

Titel
Moord op Houtjes.
De gevolgen van.
MM.

Voorwoord:

Verteller verhaalt wat hij van zijn vader heeft gehoord. Voorzover nu nog steeds bekend is heeft die moord een stempel op die periode en ook daarna gedrukt De meest vreemde verhalen deden de ronde. Zo geloofde men indertijd in onzaligezielen die als vlammen rond de kerkhoven zweefde en de wijdeomgeving.

Ugchelen opgeteken december 2000
Ikke

Aanleiding!

Naar de aanleiding van de moord die plaatsvond in de nachtelijke uren van de 18e en de 19e mei in het jaar 1918. Moet men nu ook nog steeds in het duister tasten. Er zijn lieden die beweren dat een zekere XX op zijn
sterfbed het een en ander wilde bekennen. Het gerucht is nooit en te nimmer ontrafeld. De nazaten of anderen die het verhaal verspreide, hebben mogelijk mede genoten van het geroofde. Zelfs is het niet bekend of er werkelijk iets te roven viel bij de alleen wonende Hannus Houtjes. _
Het is vroeg op zondag morgen van de 19e mei in 1918 als de twaalfjarige Gerrit Vredegoor. Gerrit is koeienhoeder bij de alleen wonende Hannus Houtjes. Als hij de boerenbedoening nadert loeien de koeien onrustig, hij moet gedacht hebben wat vreemd. Normaal loeien de koeien nooit op dit tijdstip, ze zijn vast nog niet gemolken. Als hij de boerderij benaderd is ontdekt hij dat er een ruit in de “Goedekamer'" kapot is. Hij waarschuwt mevrouw van Diggelen. Te samen vinden zij Houtjes doodgeschoten in de woonkamer. Zo later blijkt zijn de dodelijke schoten gelost uit een jachtgeweer. ledereen verdenkt iedereen wie heeft er hier een jachtgeweer vraagt men zich af. De veldwachter speurt en speurt. Er worden verdachten op gepakt en tijdelijk ingesloten. De dader blijft zoek er komt geen bekentenis. Het volk wist wie het gedaan kon hebben en waren bijna toe aan een volksgericht. De deuren gingen bij iedereen op de avond dicht met de grendels erop. De dader bleef zoek, men leefde een lange periode in angst Tot XX iets mompelde voor zijn sterven. De “Onrustige ziel" van XX zweefde later rond de begraafplaat, bij nacht en ontij.

Westenenghe.

Op 27 februari 1832 kochten Johannes Houtjes en Jenneken Holtman de boerderij met bijbehorende landerijen voor de prijs van zestienhonderd gulden. Voor die tijd een flinke zak met duiten. Op de lange duur verdween de naam Westenenghe uit de volksmond, en men sprak alleen nog van het Houtjeshuis.
De grote deuren gaven toegang tot de deel, aan weerszijden lagen de koeien Aan het einde van de deel was de keuken, waarnaast de kamer van de boer lag. In deze woonkamer stond een eenvoudige blankhouten tafel, terwijl in de muur een fraai betegelde haard was gebouwd. Op de schouw prijkte prachtig koperwerk. Gedurende lange winteravonden werd de kamer verlicht door een bescheiden petroleumlamp die aan de zolder hing. Als de lamp brand, kon de voorbijganger in de kamer kijken, namelijk Houtjes sloot nooit en te nimmer de luiken.
Het erf van Houtjes was omgeven door een enk wal, deze wal was begroeid met eikenhakhout. Het bos vlakbij de boerderij kreeg de naam Houtjesbos, en de landerijen Houtjesveld. De boerderij stond waar nu het Westenenkerpark is gelegen. "Boer Houtjes was zuinig”. Dat weet Jan Zweers, zelf geboren rond de eeuw wisseling zich goed te herinneren. Jan is enige tijd in dienst geweest van de eenzelvige Apeldoornse boer Houtjes. Jan heeft er niet lang gewerkt. Hij was belast met het hoeden van de ongeveer vijftien koeien die Jan moest laten grazen in de omgeving van de boerderij. Jan moest ervoor zorgen dat de koeien een beetje bij
elkaar bleven. Er was geen andere afrastering dan een natuurlijke wal begroeid met hakhout. Jan was er niet erg druk mee. Bij slechtweer schuilde Jan in een bouwval, op de plek waar later de muziektent is gekomen. Jan schetst de Zuinigheid van Houtjes die, door deze eigenschap vermoedelijk een kapitaal heeft vergaard. Koffie en thee kreeg ik, maar tussen de middag ging ik naar huis om te eten.
Ik woonde aan het Hofveld. De koffie of thee dronk ik wel eens op de deel. In de “Goeiekamer" van Houtjes ben ik nooit geweest, vertelde Jan met een lach op zijn gezicht. Jan verdiende een daalder in de week dat was een poepgeld. Er zijn er die voor vijftig gulden een jaar lang moesten werken met een keer in de drie weken één zondag vrij. Eten, drinken en een slaapplaats op de deel hoorden daarbij. Ja Jan was indertijd tevreden met zijn daalder als je het oppoetste glom het hartstikke mooi.
Het Leger des Heils heeft op de grond van Houtjes gemusiceerd weet Jan. Dat gebeurde, geloof ik meestal op bijzondere zondagen. Zoals met Pasen. Jan moet zijn hersens pijnigen om het ware boven tafel te krijgen.
Jan Zweers herinnert zich Houtjes als een klein mannetje met een zwart Veluwsepet op zijn kop. Houtjes was ongeveer net zo groot als ik nu ben en daarmee is Jan buiten ademgepraat.
De laatste jaren na de dood van zijn moeder leefde Houtjes eenzaam en terug getrokken. Hij deed voor zover bekent zelf het huishouden. En hield alleen contact met zijn Koeienherdertje en een zekere juffrouw van Diggelen die assisteerde bij het huishouden.

hvb3
Voor hen die indertijd bij Houtjes naar binnen keken. Zouden de eenzame man op deze wijze bij het haardvuur, hebben kunnen zien zitten.

Na de dood.

In juni 1918 werden de bezittingen van Houtjes verkocht. De gemeente nam de boerderij en het grootste gedeelte van de landerijen over.
Houtjesdorp verrees indertijd in de Westenenk. De boerderij werd afgebroken later werd de muziektent in het park gebouwd. Het Nederlands veldleger heeft, tijdens de eerste wereldoorlog in 1914 en 1915, het Houtjesveld, gebruikt als tentenkamp voor het 12e regiment Infanterie. Op hetzelfde veld stond de wieg van voetbalvereniging AGOVV.

Erfenis.

De erfenis werd onder totaal achttien neven en nichten verdeeld. De ietwat zonderlinge boer Hannus Houtjes bezat een groot aantal landerijen.
Niet alleen in De Westenenk maar bijvoorbeeld ook in Hoenderloo en Beekbergen.
Een interessant erfstuk is de tabaksdoos van de vermoorde Hannus Houtjes. Hoewel volgens overleveringsverhalen het huis werd leeggeroofd, is de koperen tabaksdoos niet in verkeerde handen gekomen. Houtjes had op het moment dat hij werd vermoord (vermoedelijk) de tabaksdoos in één van zijn zakken. Het is een kostbaar erfstuk. De doos is nu inmiddels in het bezit van de zoon van mevrouw Hartgers. Er staat ingegraveerd "E. H. 1844", E. H. zijn de initialen van Evert Houtjes, hij was de grootvader van Hannus. Zijn grootmoeder was Hanne (Nieue) Muller, en dat was de zuster van de vader van Wilhelmina Hartgers Muller. “Ugchels Toontje” is na alle waarschijnlijkheid de nieuwe hoeder van de tabaksdoos. Volgens Anton Hartgers (1985) moet de nalatenschap van Houtjes bepaald niet kinderachtig zijn geweest. Hij weet te vertellen dat alle neven en nichten een even groot geldbedrag hebben gekregen. Houtjes had zeker tien percelen grond. Dat kan ik zien op een velletje papier dat ik bezit.

"Moordenaar vertoont zich”.

Jaren later begraafplaats “Heidehof” was net aangelegd en in gebruikgenomen. De naam Heidehof kreeg het vermoedelijk om dat te midden van de toen nog uit heide bestaand gebied was gelegen. De dood had in die dagen iets vreemds toen de eerste mensen er werd begraven ontweek men de directe omgeving.
Enkele knapen die de bink wilden zijn waagden zich aan de Wapenberg zijde van het hek. Toen de duisternis intrad kregen de stoere kerels het Spaans benauwd, wat was het geval? Over de stalen buizen van het hekwerk rond het kerkhof danste een blauwschijnsel dat zich in de richting van de Bakenberg verplaatst. De bloeddruk steeg bij de jonge mannen naar hun hoofden, het op blauwe clam lijkende licht boog af. De mannen spurten zo snel als hun klompen dat toe lieten de anere kant op, naar huis en daar kwamen ze nat bezweet en rilliger aan. Dat bleef nij de overig huisgenoten niet onopgemerkt. Het gebeurde ging als een "Lopend Vuurtje": door de dorps gemeenschap. De volgende dag gingen de ouderen ook een kijkje nemen, het verschijnsel deed zich opnieuw voor. Vele jaren heeft men het licht waargenomen. Op de avond dat de knapen voor het eerst lichtzagen, was er vanuit de Westenenk een zeker XX begraven.
Waardoor nu tegenwoordig ten dagen zijn onrustige ziel langzaam uitdovend over de Veluwe zweeft Mocht men bij paarse luchten een onverklaarbaar licht in het donker in de bossen rond de Wapenberg zien. Dan weet u nu dat het “Geesten van verloren zielen zijn”, die vanzelf doven.

hvb4

 

hvb6

Henny van Baak geboren 25 november 1937. Bouwkundige vervolgens Camping baas, nu rolstoel gebruiker.
Hij verhaalt, sorteert en combineert datgenen dat in zijn belangstelling staat.
Schrijft het op met de hoop dat het ooit nog eens gelezen wordt.

hvb5

Schuur achter huis Houtjes.

     


Het graf van Johannes Houtjes

Hannes Houtjes is op de begraafplaats Soerenseweg begraven. Hij was niet getrouwd en had geen kinderen maar is door deze geschiedenis toch niet vergeten!

Op 18 mei 2018 is onder andere op initiatief van de, onlangs in 2019 overleden,oud journalist van de NAC en hoofdredacteur van de Vereniging Oud Apeldoorn Peter Otterloo een grafmonument geplaatst op het graf van Houtjes.

grafmonument houtjes

onthulling door stukker

Onthulling grafmonument door wethouder Nathan Stukker

Johannes Houtjes, vermoord in 1918.Op zaterdagavond 18 mei 1918 werd boer Houtjes in zijn boerderij Westeneng vermoord. Op zondagmorgen 19 mei 1918 ontdekte zijn koejongen, Gerrit Vredenberg, dat boer Houtjes dood aan tafel zat in de huiskamer van zijn boerderij, de krant in de hand. Die boerderij stond waar nu het Westenenkerpark is. Veel huizen stonden er toen nog niet in die buurt. Aan het eind van de Koperweg was het voetbalveld van de Apeldoornse Geheel Onthouders Voetbal Vereniging (AGOVV). Houtjes was een eenzelvige norse man die nauwelijks contacten had. De enige die wel eens bij hem kwam was een vrouw die vlakbij woonde in de Vrijenhoek, juffrouw van Diggelen. Zij waarschuwde de politie. Die constateerde dat Houtjes was doodgeschoten met een schot hagel uit een jachtgeweer. De moord werd nooit opgelost. Na de moord is van de erven Houtjes (18 neven en nichten) grond gekocht door de in 1915 opgerichte Eerste Apeldoornse Woning bouwvereniging "De Goede Woning". Deze vereniging had tot doel het verbeteren van de huisvesting van arbeidersgezinnen, door tegen een matige huur woningen te bouwen die aan redelijke eisen voldeden. Dat complex kreeg al gauw de naam Houtjesdorp en heeft die naam nog steeds.


De acquarellen van Arie Lieman van de boerderij

Arie Lieman heeft rond 1850 een aantal aquarellen gemaakt van de schuur van de heer Vredenberg achter het Houtjes huis. De tekening wordt regelmatig onterecht als de boerderij van Houtjes genoemd maar stond achter de boerderij.


h03


Het verhaal van H.C.J. te Loo in 1932

H.C.J te Loo schreef en tekende het volgende in 1932:

HOUTJES HUIS

Daar, waar nu het vriendelijk complex staat, het z.g. .‚Houtjes-dorp", stond voorheen een boerenhuis met omliggende landerijen, het type van een echte Geldersche boerenwonìng, zooals er vele in dezen omtrek stonden of nog staan, verscholen tusschen opgaand geboomte en gelegen vlak aan den heiderand.

Dit was één van de plaatsen, die door noesten arbeid op de heide ontgonnen waren, waar de bewoners dus naast en van de heide leefden.

Toen de verschillende markgronden nog niet verdeeld waren, was in deze streken de schapenteelt een voornaam middel van bestaan. En de schapenmest‚ vermengd met heideplaggen, diende als de eenige, doch wel wat zuinige bemesting van het bouwland, waarop aardappels, rogge en boekweit verbouwd werden.

Het was voor den boer in die dagen, toen de kunstmest nog niet bekend was, een sober bestaan met harden arbeid. Maar vrij, als een vogel in de lucht, leefde daar een stoer en krachtig geslacht, dat ook voor zijn kinderen plaats genoeg vond. om zich zelfstandig te vestigen. De heide was groot en de markgronden hadden luttele waarde.

De laatste bewoner dezer plaats was een zekere Houtjes, een stille, eigenaardige man, die bekend stond als „in goeden doen” te zijn. Het huis was afgelegen en op een morgen ontdekte men, dat een misdadige hand een eind aan het leven van dezen eenvoudigen man had gemaakt. Een schot, van buiten door het raam van de keuken gelost, herinnerde aan de rooverbenden, die vroeger de Veluwe onveilig maakten.

Het huis werd afgebroken.

Nu spelen de kinderen van Houtjesdorp op de plaats, waar vroeger Houtjes huis stond.


Een andere oude tekening van de schuur van de heer Vredenberg achter het "Houtjeshuis” die destijds in het Westenenkerpark stond uit het archief van Gerard van de Braak



De krantenartikelen in 1918

Destijds in 1918 stonden alle kranten bol van dit verhaal en ook later in 1919, 1946 en 1960 is er nog regelmatig over geschreven. Hieronder volgt een bloemlezing van alle artikelen.


Leeuwarder Courant / 21 mei 1918
Moord.

Zondagochtend halfacht is de 47-jarige landbouwer J. Houtjes in zijn woning aan den Arnhemscheweg te Apeldoorn vermoord gevonden.


Tilburgsche Courant  / 21 mei 1918
MOORD.

Zondagmorgen half acht is de 47-jarige landbouwer J. Houtjes in zijn woning aan den Arnhemschen Weg 164 te Apeldoorn vermoord gevonden. Houtjes was een op zich zelf levend persoon, die zeer teruggetrokken leefde in zijn boerderij, die geheel tusschen het groen verborgen van den weg afgescheiden ligt. Hij leefde zeer schriel, ofschoon hij er warmpjes inzat. In zijn dienst had hij een daglooner Kars geheten, die Zaterdag om 5 uur naar huis was gegaan en een koejongen Vredenburg. Zondagmorgen kwam de koejongen aan de boerderij waarvan hij tegen de gewoonte in de deur gesloten vond. Aan de voorgevel zag hij, dat in een der ramen een ruit gebroken was. Hij begaf zich naar mevrouw van Diggelen, de naaste buur van Houtjes, om te vragen of haar iets van den boer bekend was. De familie van Diggelen had Zondagavond over tienen een zwaar schot hooren vallen en om twaalf er veel hondengeblaf vernomen, waaruit zij in verband met het niet verschijnen van Houtjes afleidde, dat iets ernstig gebeurd moest zijn. Zij besloot de politie te waarschuwen, die spoedig ter plaatse verscheen en door de gebroken ruit kon waarnemen, dat Houtjes bloedend tusschen twee stoelen in zijn woonkamer lag. Maandagmorgen was het parket uit Zutphen ter plaatse, die het lijk naar het politiebureau liet vervoeren, waar de sectie werd verricht. Het bleek, dat Houtjes door een schot hagel was gedood. De hagelkorrels waren hem door het hart en longen gedrongen. Het is nog niet uitgemaakt, of diefstal dan wel wraak de drijfveer der handeling is geweest. Wel werd in het bosch achter de boerderij een kistje met koopacten gevonden, welke in het bezit van Houtjes was geweest en door den dader blijkbaar is weggeworpen.


Vervolgens is er een verbazingwekkend snelle reactie van de notaris Walter om de erfenis te regelen. 7 dagen na de moord is er al een advertentie.
Apeldoornse Courant / 25 mei 1918

Ieder, die iets te vorderen heeft van of verschuldigd is aan de nalatenschap van den heer JOHANNES HOUTJES gewoond hebbende op Westenenk te Apeldoorn, aldaar overleden 18 Mei j.l. of iets onder zjjne berusting heeft van dien erflater of omtrent een en ander opgave weet te doen, wordt verzocht hiervan medededeling te doen vóór den 29ste Mei e.k. ten kantore van Notaris WALTER


Tilburgse Courant / 27 mei 1918
(Spec. Dienst)

In verband, met den te Apeldoorn op den landbouwer J. Houtjes gepleegden moord, verzocht de commissaris van politie aldaar bekend gemaakt te worden met de namen van twee manspersonen de eene groot, de ander klein, die blijkens verklaringen van getuigen op zaterdagavond 18 dezer toen de moord plaats vond, des avonds kwart voor elven uit den Wester-Enkenweg loopend achter de boerderij van J. Houtjes zijn gekomen, en daarna den Arnhemschen weg zijn opgegaan.


NAC  / 30 mei 1918
APELDOORN. De moord op Houtjes.

Gistermiddag is de ruim 40-jarige arbeider  G v. K, in zijn woning, in de buurtschap Uchelen, door de Apeldoornsche politie gearresteerd, als verdacht schuldig te zijn aan den op J. Houtjes, daags voor Pinksteren gepleegden moord. De verdachte, vader van een talrijk gezin, wiens woning ongeveer een kwartier afstands van die van Houtjes gelegen is, is een bekende der justitie.


Provinciale Geldersche en Nijmeegsche courant  / 30 mei 1918
De moord te Apeldoorn.

Te Apeldoorn is Dinsdagmiddag de ruim 40-jarige arbeider G. v. K. in zijn woning in de buurtschap Uchelen door de Apeldoornsche politie gearresteerd als verdacht schuldig te zijn aan den moord op J. Houtjes, daags vóór Pinksteren gepleegd. De verdachte, vader van een talrijk gezin, en wiens woning op ongeveer een kwartier afstands van die van Houtjes staat, is bij de justitie bekend. Hij heeft reeds meermalen gevangenisstraf ondergaan en is nog niet lang op vrije voeten van 9 maanden zitten wegens diefstal met braak.


De Tribune soc. Dem. Weekblad  / 31 mei 1918
De moord op Houtjes.

De recherche heeft hier, naar al met een enkel woord is gemeld, aangehouden den los werkman G. v. K, wonende te Uchelen, die verdacht wordt den moord te hebben gepleegd op den 47-jarige Johannes Houtjes, aan den Arnhemschen weg alhier. De vermoordde leidde na den dood zijner moeder een eenzelvig leven en deed zijn eigen huishouden.

Uit het onderzoek is gebleken, dat Zaterdagavond voor Pinksteren in de buurt van de woning, die een eind van den weg afligt een zwaar schot is gehoord. Toen Zondagmorgen de koejongen kwam, deed Houtjes hem niet open. De jongen zag hem niet, doch bemerkte, dat een ruit van het raam van de woonkamer stuk was. Hij begaf zich daarop naar juffrouw Van Diggelen, een kennis van Houtjes, die in de buurt woont. Deze ging mede en constateerde, dat een ruit stuk was en een deur open stond. Het vee op de stal stond te loeien waaruit viel op te maken, dat het nog niet gevoederd was. De juffrouw, kwade vermoedens koesterende, ging per fiets naar den commissaris van politie. Bij het daarop gevolgde onderzoek bleek, dat het lijk van Houtjes in de woonkamer met een schotwond in de borst lag. Vermoed wordt dat de vermoorde aan tafel voor het raam zittend door het schot is getroffen, dat hem het hart heeft doorboord, zoodat de dood bijna onmiddellijk moet zijn ingetreden. Omtrent de drijfveeren, die tot de misdaad leidden, tast men tot heden vrijwel in het duister.


Algemeen Handelsblad  / 2 juni 1918
De moord te Apeldoorn.

Gijsb. v. Kooten werd door de politie te Apeldoorn gearresteerd als verdacht van den moord te hebben gepleegd op den 47-jarigen Joh. Houtjes, den avond voor Pinksteren. De aandacht viel op hem, doordat hij nogal groote uitgaven deed en bovendien zeer ongunstig bij de politie bekend stond. De verdachte ontkende steeds alle schuld, doch de officier van justitie heeft niettemin termen gevonden hem in het Huis van Bewaring te Zutphen op te sluiten. Daarheen is hij gistermorgen overgebracht.


De Telegraaf  / 3 juni 1918
DE MOORD TE APELDOORN.
(Van onzen correspondent).

APELDOORN 1 Juni. De los werkman G. van K., die door de recherche alhier is aangehouden wijl men hem verdenkt daags voor Pinksteren den moord gepleegd te hebben op Johannes Houtjes, is, hoewel hij nog steeds blijft ontkennen, hedenochtend naar Zutphen vervoerd en ter beschikking van de justitie gesteld. Intusschen is gebleken dat vermoedelijk diefstal de drijfveer tot de misdaad is geweest. Hoeveel er gestolen is valt echter moeilijk te benaderen, daar de vermoorde in zijn huis aan de Arnhemsen weg, dat door boomen geheel aan het oog onttrokken is, een zeer eenzelvig leven leidde. De verdachte had enigen tijd voor den moord bij Houtjes gewerkt, en moet toen reeds ongenoegen met hem hebben gehad. De recherche is K. op bet spoor gekomen, omdat hij verteringen maakte, die ver boven zijn krachten gingen.


De Maasbode  / 6 september 1918
VRIJGELATEN.

Nader wordt ons medegedeeld, dat G. van Kooten, de verdachte van den op Houtjes te Apeldoorn gepleegden moord vrij gelaten is wegens gebrek aan wettig bewijs. Hij was n.l. slechts door één getuige in de nabijheid der woning, waarin de moord plaats had gezien.


Provinciale Noordbrabantsche en 's Hertogenbossche courant  / 7 september 1918

De arbeider G. van K., wonende te Uchgelen die verdacht wordt, den 28 Mei j.l. den moord op Johannes Houtjes te hebben gepleegd, doch hardnekkig bleek beweren niets van de misdaad te weten, is, na ruim drie maanden in preventieve gevangenschap te hebben doorgebracht, weder op vrije voelen gesteld.


Het proces verbaal over de koperen ring

Direct na zijn vrijlating is G. v K. naar het huis van zijn vrouw en schoonmoeder getrokken en probeerde in een ladekast een ring te zoeken. Zijn vrouw had al eens gezien dat deze ring net na de moord op Houtjes in zijn bezit geweest was. Zijn vrouw en zijn schoonmoeder hebben de ring naar de politie gebracht die er uitgebreid onderzoek naar gedaan heeft.

Het volgende proces verbaal is door mij in de openbare politiearchieven gevonden en voor zover mogelijk uitgewerkt. Het waren in totaal 6 bladzijden waarvan hieronder de eerste bladzijde getoond is.



Wat er daarna met deze nieuwe feiten gedaan is, is niet bekend. Dat is nogal vreemd want het gaat hier toch echt om nieuw bewijsmateriaal. Waarschijnlijk heeft G.v K. zich uit de voeten gemaakt om het stof te laten neerdalen.

Proces verbaal 1542
Op 13 September 1918 vertoonde Hendrika Koestapel, oud 56 jaren, echtgenote van E. van Burik, wonende Ugchelseweg 53 te Apeldoorn mij, Martinus van Hooydonk, hoofdagent, rechercheur, tevens onbezoldigd rijksveldwachter te Apeldoorn, mij een gladde koperen herenring in de binnenkant waarvan de letters J. S. en verklaarde mij als volgt:
Op de avond van den zelfden dag dat Gijsbert van Kooten uit zijnen voorlopige hechtenis is ontslagen, kwam hij te mijnen huize en staande in mijne keuken zag ik hem zoeken in de lade van het hem toebehorende linnenkastje.
G. van Kooten zei mij niet wat hij zocht en ik vroeg het hem ook niet.
Ik gaf hem te verstaan dat ik er voor en na zijn arrestatie niet in gezocht had.
Later vond mijne dochter in den bovenste lade van haar linnenkast een schijnbaar gouden gladden ring die zij mij overhandigde.

Na afloop van het verhoor is de ring door de hoofdagent in beslag genomen.

Ook Marie Huibertje Geziena van Diggelen werd gevraagd. Oud 36 jaren, zonder beroep, wonende Arnhemscheweg 158 die verklaarde als volgt:
In de maand Maart 1916 maakte ik voor de thans vermoorde J. Houtje diens linnenkasten schoon waarbij ik een gladden Heerenring vond, die naar het mij toekwam van goud was. Ik toonde Houtjes de ring die blijkbaar niet eens wist dat hij den ring bezat. Ik poetste de ring op en merkte hierbij op dat in den binnenzijde van den ring een vierkant stempelmerk zich bevond waarin naast elkander de letters J en S voorkwamen.
Ik sprak hierover met mijn moeder zeggende dat zijn juist de begin en eind letters van Houtjes voornaam.
Ik begaf mij met dezen ring naar de goudsmid Marjenberg te Apeldoorn door wie ik den ring liet onderzoeken en die mij meedeelde dat de ring van koper was.
Ik heb de ring daarna teruggegeven aan Houtjes die hem eerst nog enkele dagen aan een zijner vingers heeft gedragen doch dan heeft hij hem weer afgedaan.
Waar Houtjes de ring toen heeft gelaten weet ik niet.
Marie bevestigd hierna dat de getoonde ring dezelfde is.

Ook de moeder van Marie van Diggelen, Petronella de Blaauw, oud 64 jaren, weduwe van Pieter Anne Gezienus van Diggelen (n.b. van Henk Weltje: overledene was Advocaat Procureur en is op 62 jarige leeftijd op 17-09-1913 overleden) bevestigt dit verhaal en herkent de ring.

Ik herinner mij dat mijne dochter M.H.G. van Diggelen voor ongeveer twee jaren een ring in haar bezit had, die zij naar zij mij meededeelde bij het schoonmaken van de kasten van J. Houtjes had gevonden.
Ik herinner mij verder dat het een gladde heerenring was, waarin zich een vierkant merk bevond waarin blijkens mijne dochter zij destijds meedeelde de letters J.S. voorkwamen zodat wij er te samen nog over spraken dat deze beide letters juist de voorste en achterste letter waren van J. Houtjes voornaam daarin waren.
Ik herinner mij verder dat mijne dochter dezen ring bij goudsmid Marjenberg heeft laten onderzoeken en voor deze de boodschap medebracht dat de ring niet van goud doch van koper was.
Den door u aan mij vertoonden ring komt in alle opzichten overeen als vorm en kleur als wat grootte betreft met de ring destijds door mij en mijn dochter gezien en ik heb de volle overtuiging dat het dezelfde ring is.
…… terug en dan gezien heeft dat Houtjes den ring enigen dagen aan zijne vingers droeg en zij toen bij Houtjes erop aan heeft gedrongen den ring niet te dragen daar de menschen anders eens konden denken dat hij gedrogeerd was, waarop Houtjes den ring niet meer droeg.

Op 14 september daaraan volgende is door mij gerelateerd gehoord.
Hendrina van Burik, oud 33 jaren, echtgenote van G. van Kooten en wonende Ugchelseweg 53 te Apeldoorn, die verklaarde als volgt:
Zondag voor den dinsdag waarop mijn man G. van Kooten als verdacht van moord werd gearresteerd zag ik dat mijn man in zijn hand had een gladde vingerring, die naar het mij toeleek van goud scheen te zijn en dezen ring in zijn vestzak deed.
Ik vroeg mijn man, hoe kom je aan die ring waarop hij mij antwoord gaf hem gevonden te hebben.
Ik wist niet waar mijn man met de ring verder was gebleven.
Op den avond van zijn ontslag uit voorlopige hechtenis kwam mijn man bij ons aan huis ten huize van mijn ouders en zocht in de lade van ons linnenkastje waarin hij ook zijne patronen en kruit en hagel bewaard, doch zeide mij niet wat hij zocht.
Dinsdagavond j.l. kwam mijn man die sedert zijn ontslag uit den hechtenis niet meer bij mij woont .. bij mijne ouders …en vroeg mij waar ik dien ring gelaten had.
Ik begreep toen dat hij den schijnbaar gladde gouden ring bedoelde, die ik twee dagen voor zijne arrestatie in zijn bezit gezien had, en vroeg hem waar hij dien ring dan neergelegd had, waarop hij mij het antwoord gaf, in de lade van ons kastje.
Ik zeide hierop dat ik niet had geweten waar hij den ring had neergelegd, doch beloofde hem bij daglicht de lade eens te zullen nazoeken.
Mijn man gaf hierop ten antwoord dat hij dan den daarop volgenden avond wilde terug komen om den ring op te halen.
Die zelfden avond nog zocht ik in bijzijn mijner huisgenooten bij lamplicht de lade onzer linnenkast na en vond hierin een ring die ik twee dagen voor de arrestatie van mijn man in diens bezit had gezien, welke ring ik op verzoek mijner moeder aan deze overgaf.
Mijn man is voor diens ring nog niet meer terug geweest om hem op te halen.
De getuige daarna den in beslag koperen gladde ring vertoonende verklaarde zij dat deze in alle opzichten gelijk is aan den ring door haar in de laden haar linnenkast gevonden en aan haren moeder overgegeven.

Door mij relevant nog gehoord:
Willem van Houssel, oud 27 jaren, bos arbeider inwonende bij E. van Burik Ugchelseweg 53 te Apeldoorn die verklaarde als volgt.
In het begin der vorigen week, mij in mijn kosthuis bevindende, welke datum het was weet ik niet, zag ik dat mijn nicht Hendrina van Burik, echtegenoote van G. van Kooten, in eene op tafel staande lade eener kast zocht en dat zij in deezer lade eenen gladde goud of koperkleurige vingerring vond.
Vrouw v. Kooten zeide, hier heb je nou den ring waar Gijs naar gevraagd heeft en ik hoorde dat zij het had over een merk dat in den ring stond doch ik heb zelf het merk niet gezien. De familie relatie tussen mij en vrouw van Kooten en dus ook tusschen mij en G. van Kooten is als volgt.
Mijne moeder was eene zuster van den vader van vrouw van Kooten zodat wij neef en nicht zijn.
Getuige daarna de door mij in beslag genomen koperen ring vertoonende verklaarde hij dat deze wat vorm en kleur betreft geheel overeenkomt met den ring in zijn bijzijn in de laden der kast gevonden.
Waarvan door mij verbalisand voornoemd is opgemaakt dit proces verbaal op afgelegden ambtseed.
Gedaan te Apeldoorn op 19 September 1918

Er zijn helaas weinig archieven over deze periode overgebleven maar misschien vind ik gauw nog iets.


Notaris Walter (en na het overlijden van deze notaris zijn opvolger, eveneens een Walter) heeft de boedel vrij snel verkocht.
Hij heeft gezocht naar de erven van Houtjes en dat bleken uiteindelijk 18 neven en nichten te zijn.

Hieronder volgen de kranteartikelen waarin onder andere de volledige boedelbeschrijving aanwezig is.
Ook de villa van mevrouw van Diggelen valt blijkbaar onder de boedel en voor haar had de moord waarschijnlijk verstrekkende gevolgen.

Apeldoornsche courant    15-06-1918    
Notaris WALTER zal op Dinsdag 18 Juni a.s., dus Voormiddags 10 uur voor de Erven JOHs. HOUTJES op Westen-Eng, publiek & contant verkoopen:
Den geheelen INBOEDEL bestaande uit: 2 geschilderde en 1 eikenhouten kast, Friesche klok, tafels, stoelen, leuningstoel, koperen ketel, kannen, vazen, kleeden, gordijnen, platen in lijsten,verrekijker,tooneelkijker, muurborden, ledikant, veerenbedden, stroomatrassen, dekens, kleederen, linnengoed, bedgordijnen, thee-emmer en ketel, spiegels, emmers, pannen, fornuispot, rookverdrijver, petroleumstel, lampen, aardewerk, rijwiel, 2 kerkboeken, horloge, een paar hammen en worsten, enz.
Voorts den geheelen BQERENVOORTVARING w.o.: 1 paard (ruin), 7 melkkoeien, 2 pinken, 28 kippen en1haan, hond met hok, haverkist, baktrog, bascule, melkkarretje, span- en trekzaag, wanmolen, snymachine, zakken, zaadkist, melkbussen, paardetuig, ploeg, eggen, kar, 2 boerenwagens, cultivator, kettingen, 3 ladders, het rikdraad langs den Arnhemscheweg, de weide by het huis, en koopmansweide in perceelen uitgebakend, kettingegge, ijzeren hek, partij gaas, varkens hok, vaten, tonnen, rol puutdraad. brandhout en slieten, kruiwagens, tuin-en deelgereedschap, tonnen en kuipen, partij mest en wat verder ter verkoop zal worden aangebracht ,
Te bezichtigen 's morgens vóór den verkoop.


Apeldoornsche courant    06-07-1918
Mr. H. T. T. WALTER, Candidaat-Notaris, als plaatsvervanger van Niotaris Walter, zal op Dinsdag 16 Juli a.s., dea avonds 6 uur, in het Notarishuis, publiek a kontant verkoopen, de navolgende perceelen ROGGE, GRAS, HAVER. enz.
Voor de Erven JOHs. HOUTJES. 5 perc. rogge, resp. groot pl.m. 80 a.; pl.rn.-80 a.; pl.m. 66 a.; pl.m. 45 a. [ pl.m 58 a.; 1 perc. haver pl.m 52 a.; 2 perc. boekweit, resp groot pl.m. 56 a. ; pl.m 42 a. ; 2 perc, paardeboonen, resp groot pl.m. 4 a.; pl.m 6 a.; allits op de boerderij Westen-Eng; 1 perc. haver pl.m. 82 a. b/d Arnhemscheweg ; 4 perc. gras a/h Zwarte gat b/d beek. Aanw. M. Kerssen.


Apeldoornsche courant    29-06-1918
Mr. H. T. T. WALTER, Candidaat-Notarls als plaatsvervanger van Notaris Walter, zal op Dinsdag 2 Juli a. s , des namiddags 5 uur in het NOTARISHUIS, publiek k contant verkoopen
 .....
Aanw. eigenaar; voor de Erven JOH. HOUTJES: 1 perc. a d Oud-Beekbergerweg. Aanw. M. Kerssen.

Nieuwe Apeldoornsche courant     14-10-1918
Mr. H. T. T. Walter    cand. nota. waarn. het vacant kantoor van wijlen notaris W. WALTER zal op Woensdag 10 October a.s. des voormiddags 11 uur i/d Poort van Cleeff, publiek, a contant, verkoopen: een 1 1/2 jarig bruin ruinpaard afkomstig van J O Hs. HOUTJES.
Op den dag y/d verkoop te bezichtigen in den stal v/d Poort van Cleeff.


Nieuwe Apeldoornsche courant     21-03-1919
Voorloopig bericht.
Notaris Mr, Walter bericht, dat op nader te bepalen dagen in April publiek zullen worden geveild: de terreinen van de erven van den Heer J. HOUTJES, w.o. het a d Arnhemschen straatweg, nabij de kom van de gemeente, gelegen terrein, ruim 20 Hectaren groot, geschikt voor Industrieterrein en Woningbouw.

Apeldoornsche courant    29-03-1919
Notaris Mr. H. T. T. WALTER    zal op Woensdagen 9 April a.s. bjj inzet en 23 April d.a.v. bjj toeslag, telkens voormiddags 9 1/2 uur, i/h. NOTARISHUIS a/d. Stationstraat, publiek veilen: I. voor de Erven van den heer J. HOUTJES: a. de a/d. Arnhemschen straatweg, nabij de kom der gemeente, voor woningbouw en industrieterrein, gunstig gelegen gronden, uitmakende Westen-Enk, zich uitstrekkende tot den Houtweg, met de daarover geprojecteerde wegen en de villa, bewoond door mevrouw van Diggelen, alles samen groot ongeveer 22 hectaren; w.o. de daartegenover a/d. Arnh. straatweg gelegen terreinen, groot 91 a. 40 c.a.; c. de ten Westen v/d. Houtweg gelegen gronden, het aan de beken gelegen weiland, groot ong. 1 h.a. 18 a. 76 c.a., met uitweg naar den Hattemschen weg; d. het tusschen den Arnhemschen- en 0ud-Beekbergenschen weg ten Noorden van Dennenoord van den heer Claringbould liggende perceel heide, groot 1 h.a. 78 a. 20 c.a.; e. het bij den grond van den heer M e t z bij de Kayersbeek gelegen perceel gras en heide, groot 2 h.a. 73 a. 30 c.a.; f. het aan den Traandijk bij de Ericastichting gelegen perceel, in gebruik bij den heer Landaal, groot 4 h.a. 86 a. 80 c.a. Bij den toeslag worden afzonderlijk verkocht het op de perceelen staande hout, hetwelk gemerkt is, om te kappen, en de gebouwen van de boerderij voor afbraak. Het hout kan benaderd worden door den kooper van het aaneengelegen complex van Westen-Enk en de gebouwen der boerderij door den kooper van het blok, waarin deze gelegen zijn, in beide gevallen tegen betaling van 5 % benaderingspremie. Aanvaarding: de villa, welke is te bezichtigen Dinsdags en Vrijdags, namiddags van 2 tot 4 uur, op 1 Mei 1920; het land sub f vermeld in het voorjaar 1922, hetwelk alsdan door den tegenw. gebruiker geheel in weiland moet worden opgeleverd; het overige dadelijk na den toeslag, behoudens het recht van koopers van het hout en de afbraak om dit gedurende 2 maanden te vervoeren. Betaaldag uiterlijk 25 Juli a.B. Terreinkaarten van WestenEnk te verkrijgen bij voorn. Notaris a f 0.50 per stuk. II. voor den heer W. VISSCHER GORTER: het terrein a/d. Arnhemschen straatweg, groot 12 aren, gelegen aan en ten Zuid-Oosten van de hiervoor sub b vermelde terreinen. Aanvaarding dadelijk, te betalen uiterlijk 25 Juli a.s.


Apeldoornsche courant    14-04-1919
Notaris Mr. H. T. T. WALTER    zal op Woensdag 23 April a.s., des voormiddags 9 1/2 s uur i h NOTARISHUIS a/d. Stationsstraat, voor den toeslag van de onroer. goederen van de Erven HOUTJES publiek a contant verkoopen.:
Voor de Erven J. HOUTJES: op stam staand HOUT op Westen-Enk, het Zwarte Gat en Koopmansweide, in 53 perceelen, bestaande uit: Eiken, Beuken, Dennen, Berken en Acacia. En het HUIS en de SCHUREN van de oude boerderij voor AFBRAAK.
Omschrijving der perceelen te verkrijgen ten Kantore van voorn. Notaris en bij Notaris FEITH te Beekbergen.

Apeldoornsche courant    10-07-1920     
HAVER
Notaris Mr. H. T. T. Walter zal op Maandag 19 Juli a.s. des avonds 6 uur in het Notarishuis, publiek verkoopen: Voor de N.V. Steenkolenhandel v.h. Hügenhóltz & Co.:
pl.m. 15 perc. best gemeste zege haver o.h. land afkomstig van Joh.s Houtjes (ruim 5 H.A.)
Voor den Heer Grad. Oosterbroek : 3 perc. haver op het Woudhuis tegenover het Centraal Isr. Krankz Gesticht.
Aanw. Buitenhuis.

Apeldoornsche courant    04-06-1921
GRAS. Notaris Mr. H. T. T. Walter zal op Maandag 13 Juni a.s. des avonds 6 1/2 uur, in het Notarishuis, publiek verkoopen : Voor de N.V. Steenkolenhandel v/h. HUGENHOLTZ & Co. 20 perc. gemest jong klaveren grasgewas in de Wormensche Maten, afk. van Houtjes. Aanw.. G. Rijken op de Ericastichting.
etc.



Krantenartikel uit 1946

Nieuwe Apeldoornsche courant  / 4 maart 1946


HET WESTENENKERPARK.

Er zijn in den oorlog in het aangezicht van „de schoone slaapster" meer wondeplekken geslagen. Denkt U eens even aan het Westenenkerpark. waar geen park en ook geen boom meer te bekennen valt. Wij bevinden ons hier op den grond van het Houtjesdorp. Jaren geleden was dit een groot gebied, een gedeelte van den Arnhemscheweg, Rondweg-Zuid en Hoenderparkweg inbegrepen. Over dit alles was Hannes Houtjes, de oude eenvoudige landbouwer de ongekroonde koning. Op een avond hoorden omwonenden een luiden knal, het was het doodelijk schot, waarmede Houtjes door moordenaarshand viel. Hannes was met een schot hagel op een even laffe als gruwelijke wijze om het leven gebracht, afschuwelijk verminkt door de hagelkorrels. Er werden arrestaties verricht, doch de dader van den moord werd nooit gegrepen. Het misdrijf werd 's morgens ontdekt door een jongen die gewoonlijk bij het melken hielp. Ook dit gedeelte van Apeldoorn heeft sindsdien een groote verandering ondergaan. ..Alles vloeit", zoo zou men over het stadsbeeld van Apeldoorn kunnen zeggen. Wij kunnen verwachten, dat veranderingen evenvele verbetering zullen worden.



Krantenartikel uit 1960

Ook in 1960 is er nog over de moord bericht en vertelde men over de situatie bij het Westenenkerpark en de Blauwen (AGOVV) in een aantal ingezonden brieven.

Toen de "Blauwen" Houtjesveld veroverden...
Een metsje voor de Ap.V.B.


Het was werkelijk een genoegen uw beeld uit omstreeks 1914 -- "het veld" -- of "de Kamp van Hannes Houtjes" onder de ogen te krijgen.
Dit stukje oud Apeldoorn -- oud Eendracht zo u wilt -- is voor veel bewoners uit die omgeving, evenals voor mij, rijk aan prettige herinneringen.
Zij, die "Houtjesveld" en omgeving gekend hebben in die tijd, dat deze foto gemaakt werd, zullen het met mij eens zijn, dat het beeld daar toch wel grondig veranderd is.
Hoe zag het er omstreeks die tijd uit!
De Westenenkerweg volgende vanaf de Eendrachtstraat maakte men een rondje langs het gehele "Houtjesveld" en kwam men tegenover "Ons Huis" bij de Arnhemseweg.
De Westenenkerweg was een smalle zandweg met een enkele woning er langs achter de bebouwing van de Eendrachtstraat en waarschijnlijk genoemd naar de "Westenenk", de boomkwekerij van de heer Wedekind.
Als ik 't wel heb, werd het gedeelte van deze zandweg tussen Arnhemseweg en Hoenderparkweg later -- na de bouw van het zgn. "Rode dorp", zo genoemd naar de rode dakbedekking -- de Rondweg Zuid gedoopt.
Het gehele terrein leek, van de weg af gezien, omgeven door een wal van plm. 2 meter hoogte, begroeid met eiken struiken, maar stond men op 't veld dan was van een wal niets te bespeuren.
Dan bleek dat 't hele Houtjesveld anderhalf à twee meter hoger lag dan de er omheen lopende zandweg.
Op uw beeld is dat trouwens te zien aan die omhoog gaande strookjes geel zand tussen de struiken.
Het beeld op uw foto geeft ons te zien: op de voorgrond een stukje Hoenderparkweg, achter dat hek met puntdraad een stukje Westenenkerweg, de helft van "Houtjesveld" in '14-'18 een tijdje gebruikt als tentenkamp door het 12e R. I.
Op de achtergrond "Houtjesdorp" met daarachter de Arnhemseweg.
Rechts op de foto een stukje zandpad, Staalweg na de bouw van bovengenoemd "Rode dorp".
Ziezo nu zijn we thuis.

Sportevenementen
De prettigste herinneringen zullen bij de meesten onzer liggen in de tijd, dat diverse sportevenementen te beleven waren op het voetbalveld van de “Geheelonthouders”, het op uw foto niet zichtbare deel van “Houtjesveld”.
In het begin van 1913 kregen we er in Apeldoorn een voetbalvereniging bij, die rap de kinderziektes te boven was en daarna van zich deed spreken, nl. de Apeld. Geheelonthouders Voetbalver. “Steeds Voorwaarts” in de latere jaren meer bekend als “de Blauwen”.
Voor -- als mijn geheugen mij niet bedriegt – de kapitale som van zestig gulden per jaar kwam het bestuur van deze nieuwe voetbalvereniging tot een accoord met Hannes Houtjes. “De club voor iedereen” heette deze nieuwe aanwinst op ontspanningsgebied in de volksmond en inderdaad voor veel eenvoudige “volksjongens”, die het op konden brengen op 17 à 18-jarige leeftijd aan hun ouders te vragen of ze bij de “Geheelonthouders” mochten gaan voetballen, openden zich prettige vooruitzichten. Wat hebben ze er dankbaar gebruik van gemaakt.
Alleen de aanschaffing van de benodigde spullen kostte sommigen onzer, of beter gezegd onze ouders, enig hoofdbrekens, maar gelukkig trad in deze gevallen een der geestelijke vaders – de oude Frits Savelkoel – op als reddende engel.
’s Zondags voor “dag en dauw” waren we op ’t Houtjesveld te vinden. Eerst even (!) het terrein in orde maken, lijnen kalken etc.: daarna van 10—12 een “metsje” spelen voor de Ap. V. B. of onder elkaar en dan ’s middags naar de wedstrijden van het eerste tegen clubs van buiten de plaats.
Later – enige jaren na de oprichting – waren vooral de ontmoetingen met de plaatselijke rivaal “Robur” evenementen, die niet alleen ons maar ook het talrijke Eendrachtse publiek, dat in die dagen vlot de weg naar “Houtjesveld” wist te vinden, deden genieten.
’s Avonds met elkaar de boel weer opbergen in de keet en dan na het eten van een boterham thuis weer naar ons clubhuis, de melksalon van Arie van Egmond, om bij het genot van een glaasje karnemelk met suiker de “ups en downs” nog eens te beleven.
Ja, aan dat “Houtjesveld” zitten voor velen prettige herinneringen, die bij het zien van uw foto van deze week ongetwijfeld de revue nog wel zullen passeren.
Jammer dat de wereldbrand ’14—’18 roet in ons “voetbalpotje” gooide.
Niettemin konden we, dank zij de geboden gelegenheid op Houtjesveld, in onze tijdelijke omgeving demonstreren, dat we “koning voetbal” gediend hadden en …. Waren we toevallig eens met verlof en deed zich de mogelijkheid voor, dat we voor deze of gene afwezige in konden vallen, dan ging het nog wel eens “van dik hout zaagt men planken”.
Sta mij toe één herinnering te lozen waaruit dan tevens blijkt, dat ook het beeld voetbal grondig gewijzigd is.
Met verlof zijnde en natuurlijk op het veld aanwezig, viel mij de eer te beurt, dat ik mee mocht spelen.
Bij onze tegenstander speelde een huzaar mee, die er nog al flink op los trok, niet met z’n sabel, maar met schouders en heupen. Onze aanvoerder werd dat een beetje te bar en op een gegeven moment kewam de opdracht: “Toe C., gao ut veur terrein is in en help die huzaar effentjes een bitjen van zien wildigheid af”.
Na een korte verkenning van het voorterrein ging de huzaar – zonder dat ik de handen er bij gebruikte, want dit mocht in die dagen ook niet – op een voor iedereen zichtbare wijze tegen de vlakte en maakte kennis met het mooie, gladde, maar tamelijk harde veld.
“Vrie-kik” of uit het veld sturen was er niet bij en onze huzaar, hoewel niet helemaal genezen, speelde toch wat dragelijker.
Naast de sport van “de geheelonthouders”, viel er in die dagen in die hoek ’s zomers nog een andere sport te beleven nl. de wielersport. De wielerbaan aan de Arnhemseweg, gebouwd op een braakliggend terrein – tussen nu Koperweg en Rondweg Zuid – bood daartoe de gelegenheid.
De gebroeders Waldner vierden daar hun triomfen en behaalden menige overwinning op bekende wielrenners uit die tijd.
Velen zullen zich met mij nog wel deze evenementen herinneren.
Voor de in ons dorp gelegerde jongens van het 12e was het een bijzonder welkome attractie.
Dat stukje Hoenderparkweg roept ook nog ’n aardige na-mobilisatie herinnering in mij op.
Als broodbezorger passeerde ik dagelijks zo omstreeks half vijf dat punt met m’n broodwagen – hondekar – tamelijk bekaf, evenals m’n trouwe hulp van het gezeul door de losse zandwegen. ’s Winters modder.
Een kleine vijftig meter verder dan het punt op de foto woonde de fam. Vos, waarschijnlijk de ouders van de geachte inzender van deze unieke foto.
Op mijn aankondiging: “bakker!!”, volgde steeds: “Loop mar deur nao de keuk’n, De thee en … ut dambord staot al kloor”. In dat gezin waren nl. enkele dam enthousiasten en die hadden al uit zitten kijken naar de bakker: niet uit behoefte aan een boterham, maar omdat het zo zoetjes aan de gewoonte was geworden, dat de bakker onder het genot van een paar kopjes thee en één of twee vlotte spelletjes dammen weer even op adem moets komen van het gezeul langs de wegen, zo hier en daar maar sporadisch verhard.
Met deze laatste herinnering aan de tijd toen de mensen nog “de tijd” hadden, wil ik mijn bijdrage voor uw blad – of voor de papierbak – besluiten.
Apeldoorn C.M.
(De heer M. ontvangt f 7.50.)


Verklaring over de hoogte van het Houtjeskamp

NB. Henk Weltje :

De schrijver van het bovenstaande stuk stelde hier "Dan bleek dat 't hele Houtjesveld anderhalf à twee meter hoger lag dan de er omheen lopende zandweg."

Hier is sprake van een "kamp". Een kamp is te vergelijken met een enk. Het verschil is dat aan een enk een aantal boerderijen of huizen stonden. Deze hadden het gemeenschappelijk gebruik over het gebied.
Een kamp heeft slechts een enkele boerderij. In dit geval is Houtjes de enige boer in zijn Houtjeskamp.

Er heerst een hardnekkig misverstand over de reden waarom enken en kampen hoger gelegen zijn dan het omringende land.

Dat het midden van de kamp hoger ligt dan de weg komt waarschijnlijk door het ploegen met een enkele ploegschaar zoals dat vroeger gebruikelijk was. Men begon in het midden van de kamp te ploegen en maakte dan cirkels naar buiten waarbij het land geleidelijk in de loop der jaren door de ploeg naar het midden werd verzet. Een bijkomend voordeel hiervan was dat het land daardoor goed afwaterde. Vaak ontstond dan ook een sloot om de kamp, die voor nog betere afwatering zorgdroeg. In latere tijden kon men de ploeg omzetten en kende men dit verschijnsel niet meer.
Veelal word verondersteld dat de kampen en enken zo hoog waren geworden vanwege het opwerpen van mest, vermengd met heideplaggen uit schaapskooien.
Dit zal wel iets hebben toegevoegd aan de verhoging van het landschap maar het is zeker niet de hoofdoorzaak.


Ooggetuigeverslag uit 1960

Ook een verslag in dezelfde krant van 1960 in ABA (Algemeen Beschaafd Apeldoorns) van de heer Lankwarden die Houtjes nog gekend heeft en een mogelijke dader heeft gezien mag hier niet ontbreken. Er onder is de "vertaling" van het artikel geplaatst voor diegenen die het Apeldoornse dialect niet goed beheersen.

Bij de foto van “Houtjeskamp”

Herinnering aan tragische geschiedenis van Houtjes

Krek veur ons vroggere huus is de foto enoom’n van ’t Houtjeskamp.
Ik weette nog bes, dat de soldoat’n doar kwamm’n en eers was ’t veur ons arg leuk, mà toe ’t puntdroad der um heer etrokk’n was, mogge wiellù der niet meer inkomm’n. Gelukkig veur ons kwamm’n de soldoat’n der wel uut as ze noar de boss’n ging’n um te oefen’n liepe wiellù mee en mogge wiellù ok wel ’s een keer ’t geweer vastehou’n.
Elke keer as de soldoat’n der uut trokk’n en wiellù waën niet noa de schoole dan wa’w de bie. Ik weette nog d’aw’ is helemoale mee eloop’n bint tut in Terwolde en toew’ weerumme gingen kow’ hoas niemeer meekomm’n.
Op de foto steet ok de Westenenkerweg. Dat was toenog een zandwegge, maar ’n hele moojen. Ik heb ezien dat ’n kunstschilder ’n heel mooi schilderieje dervan emaak hef. An de linkerkanrte van de weg stonn’n ’n paar huzen en an d’andre kante was al de grond van Houtjes, langs de hele Westenenkerweg tut an de Annumseweg, en de vroggeree Rondweg liep helemoal langes Houtjes zien grond btut an de Hoenderperkweg.
Doar lag eers ’t Zandgat en veurbie de Hoenderparkweg had Houtjes nog ’n paar weijen liggen.
De grote weije numden ze de Koopmansweije en deur de Andre weije liep ’n bèke woa de wasseriejen ’t water uut haald’n um mee te wass’n.
Umdat de koei’n van Houtrjes ok uut die bèke dronk’n, wasse doa wat breejer ewödd’n, wiellù nuumd’n dat ’t Zwàtte Gat.
’s Zomes ginge wiellù doa zwemm’n.
Toe de soldoat’n der nog niet waën was ik veule bie Houtjes.
In de vakansie moch ik meeriejen met de karre noa ’t land.

Een mooi stukje Apeldoorn is verdwenen

Houtjes had een heleboel koei’n, schoap’n, vark’ns kipp’n en ’n grote hond.
Woar op de foto de tent’n stoat liep’n vrogger de koei’n van Houtjes. Soms moggen wiellù der op pass’n, dat ze niet in de akkers kwamm’n, diej’ op de foto achter de tent’n goed könt zien. Houtjes verbouw’n ok altied boekweite.
As die in bluuj ston, was ’t ’n mooi gezichte.
Rechts bovenan de foto steet wat noe de Staalweg is, vrogger ’n zandweggetjen en geliek de scheiding tussen ’t bouwland en ’n stuk bos, dat Ankersmitbussien heette. De meeste tied kow’ goed met Houtjes opschiet’n, maar soms haw’ ook ruuzie met ’m.
Houtjes had ’n koei’njonge, die op de koei’n pass’m mos. Aw’ dan ruuzie met Houtjes hadd’n, dan kropie wiellù deur de eikestruuk’n noa de koei’n en joeg’n ze in de Ankersmitsbussien. Dan duur’n het een hele tied veur de koei’njonge ze der weer uut had. Maar de meeste tied stonne wiellù op goei voet met Houtjes. As ik uut de schoole kwamme mog ik em help’n zuuk’n noa eier. Aw’ Houtjes dan de hele weke eholp’n hadden, dan kreew’ zoaterdags ’n appeltjen, um dàw’ em zo goed eholp’n hadd’n.

Zo was ik op ’n zoaterdag ok weer bie Houtjes, ’t was de zoaterdag veur Pinkst’ren in 1917. Toe ik in huus kwamme, vroeg mien moeder mie nok nog effies noa Houtjes wol goan um wat eier te hal’n, want der was gien vleis.
Noe mok eff’n vetell’n, dat Houtjes helemoale allenig woon’n.
Smààns kwam ’n jone em help’n, maar soavuns ging die weer noa huus. Zien boerderieje beston uut ’n grote dele met links en rechts koei’nstall’n en doaboven de hilde veur ’t heui.
Aj’ de dele over waën, kwammie eers in ’n keuk’n en doanoas was de kamer woa Houtjes woon’n, ’n ronde blanke toafel met ’n petrolielampe an de zolder, ’n heerd met mooie tegels en keupren spull’n. Veur de vensters hingen gien gedien’n, allenig ’n rolgedien, maar dat dee Houtjes nooit noa beneien. Van buut’n uut ko’j zo de kamer inkiek’n as de lampe an was.
Die zoaterdagoavund kwam ’k bie Houtjes, maar ik konne ’m niet vinn’n. Achter ’t huus liep wel ’n andre manspesoon maar die kenn’n ik niet. Eindeluk von ik Houtjes op ’t land an Vt werk. He ging toe met mien mee noa de boerderieje. Doar gaffe mien de eier.
Kwazze nog maar net in huus toew’ ’n schot heurd’n en dagge wiellù datter ’n knientjen eschoot’n was. ’t Schot was niet veur ’n knientjen bedoeld, ’t schot was veur Houtjes bestemd.
Zundasmààns al vròg kwam de plietsie bie mien um te vraag’n ok soavuns nog bie Houtjes ewès was. En toe mos ik ’t hele vehaal vetell’n en wier ik mee enoom’n noa zien boerderieje.
Dee moordenaar had Houtjes dood’eschoot’n uut de tuin, dwàs deur ’t raam, toen ’e an de toafel de krante zat te lezen.
Dat was ’t ende van Houtjes, maar òk ’t ende van zien mooie bezit. Noa Houtjes zien dood wier de grond vekocht en al gauw doannoa ston op de plekke van Ankersmitsbussien ’t Houtjesdarp.
Nog wat later ging Houtjes zien boerderieje teg’n de vlakte en umtrent op die plekke steet noe de meziektente van ’t Westenenkerpark.
In die tied hèw’ netuuluk ok ezien dat AGOVV zien eerste voetbalveld kreeg op ’n stuk grond van Houtjes. Dat was ’n hele belèvenis veur ons en toe’w’ ’n bitjen ouwer waën, ginge wiellù ok voetball’n in AGOVV.
Later ging AGOVV noa Berg en Bos en Houtjes zien grond wier helemoale vol ebouwd met huuz’n en zo ging weer ’n mooi stuksien van Apeldoorn weg um plaatse te maak’n veur moderne woonwiek’n woa maare weinig romantiek te vinn’n is.

W.H. Lankwarden
Zwarte Kijkerweg 17
Apeldoorn

(De heer Lankwarden ontvangt f5,-)


Hier volgt de "vertaling " van het artikel van de heer Lankwarden.
“
Precies voor ons vroegere huis is de foto van het Houtjeskamp genomen.

Ik weet nog goed dat de soldaten er kwamen en de eerste tijd was het voor ons erg leuk maar toen het prikkeldraad er omheen werd gespannen mochten wij er niet meer naar toe.
Gelukkig voor ons kwamen de soldaten er wel uit als ze voor het oefenen naar de bossen gingen en dan liepen wij met ze mee en mochten we ook wel eens het geweer vasthouden.
Altijd als de soldaten er op uit trokken en wij niet naar school hoefden dan was ik van de partij.
Ik weet nog wel dat wij eens helemaal tot bij Terwolde gelopen hebben en toen we weer teruggingen konden we bijna niet meer meekomen.
Op de foto staat ook de Westenenkerweg. Dat was toen nog een zandweg, maar wel een hele mooie.
Ik heb gezien dat een kunstschilder er een heel mooi schilderij van gemaakt heeft.
Aan de linkerkant van de weg stonden een paar huizen en aan de andere kant was de grond van Houtjes. Langs de hele Westenkerweg tot aan de Arnhemseweg en de vroegere Rondweg was het grondgebied van Houtjes tot aan de Hoenderparkweg.
Daar was eerst het Zandgat en voorbij de Hoederparkweg had Houtjes ook nog een paar weilanden.
De grote weide noemden ze de Koopmansweide en door de andere weide liep een beek waaruit de wasserijen het water uit haalden om mee te wassen. Omdat de koeien van Houtjes ook uit die beek dronken, was zij daar iets breder geworden. Wij noemden dat het Zwarte Gat. ’s Zomers gingen wij daar zwemmen.
Toen de soldaten er nog niet waren was ik veel bij Houtjes. In de vakantie mocht ik met de kar naar het land meerijden.
Houtjes had een heleboel koeien, schapen, varkens kippen en een grote hond.
Waar op de foto de tenten staan liepen vroeger de koeien van Houtjes. Soms mochten wij er op passen, zodat ze niet in de akkers kwamen, die op de foto achter de tenten goed te zien zijn.
Houtjes verbouwde ook altijd boekweit. Als die in bloei stond, was dat een mooi gezicht.
Rechts bovenaan de foto staat wat nu de Staalweg is, vroeger een zandweggetje en ook de scheiding tussen het bouwland en een stuk bos, dat Ankersmitbosje heette. De meeste tijd konden we goed met Houtjes opschieten, maar soms hadden we ook ruzie met hem.
Houtjes had een koeienjongen, die op de koeien moest passen. Als we dan ruzie met Houtjes hadden, dan kropen we door de eikenstruiken naar de koeien en joegen ze in het Ankersmitsbosje. Dan duurde het een hele tijd totdat de koeienjongen ze er weer uit had.
Maar meestal stonden we op goede voet met Houtjes. Als ik uit school kwam mocht ik hem helpen eieren zoeken. Als we Houtjes dan de hele week geholpen hadden, dan kregen we op zaterdag een appeltje, omdat we hem zo goed geholpen hadden.
Zo was ik op een zaterdag ook weer bij Houtjes. Het was de zaterdag voor Pinksteren in 1917.
Toen ik thuis kwam, vroeg mijn moeder mij of ik nog even naar Houtjes zou willen gaan om wat eieren te halen want er was geen vlees.
Nu moet ik even vertellen dat Houtjes helemaal alleen woonde.
’s Morgens kwam er een jongen hem helpen maar ’s avonds ging die weer naar huis.
Zijn boerderij bestond uit een grote deel met links en rechts koeienstallen en daarboven de hilde voor het hooi.
Als je over de deel ging kwam je eerst in een keuken en daarnaast was de kamer waar Houtjes woonde, met een ronde blanke tafel met een petroleum lamp aan de zolder, een haard met mooie tegels en koperen spullen. Voor de vensters hingen geen gordijnen, alleen een rolgordijn, maar dat deed Houtjes nooit naar beneden.
Van buiten kon je zo de kamer inkijken als de lamp aan was.
Die zaterdagavond kwam ik bij Houtjes, maar ik kon hem niet vinden. Achter het huis liep wel een andere man maar die kende ik niet. Eindelijk vond ik Houtjes op het land aan het werk. Hij ging toen met mij mee naar de boerderij. Daar gaf hij mij de eieren.
Ik was nog maar net thuis toen we een schot hoorden en we dachten dat er een konijn geschoten was.Het schot was niet voor een konijntje bedoeld, Het schot was voor Houtjes bestemd.
Zondagmorgen vroeg kwam de politie bij mij om te vragen of ik ’s avonds nog bij Houtjes geweest was.
En toen moest ik het hele verhaal vertellen en werd ik naar zijn boerderij meegenomen.
De moordenaar had Houtjes vanuit de tuin dwars door het raam doodgeschoten, toen hij aan de tafel de krant zat te lezen. Dat was het einde voor Houtjes, maar ook het einde van zijn mooie bezit. Na de dood van Houtjes werd de grond verkocht en al gauw daarna stond op de plek van Ankersmitsbosje het Houtjesdorp.
Nog iets later ging de boerderij van Houtjes tegen de vlakte en ongeveer op die plek staat nu de muziektent van het Westenenkerpark.

In die tijd hebben we natuurlijk ook gezien dat AGOVV zijn eerste voetbalveld kreeg op een stuk grond van Houtjes. Dat was voor ons een hele belevenis en toen we wat ouder waren gingen we ook bij AGOVV voetballen.
Later ging AGOVV naar Berg en Bos en de grond van Houtjes werd helemaal met huizen vol gebouwd en zo ging weer een mooi stukje van Apeldoorn weg om plaats te maken voor moderne woonwijken waar maar weinig romantiek te vinden is.
“


 

De moord op Korporaal Vos

Na deze geruchtmakende moord werd er korte tijd later weer een moord gepleegd die veel stof deed opwaaien. Ook bij deze moord was de verdachte van de moord op Hannes Houtjes zijdelings betrokken. Ook hier werd hij niet lang verdacht van de moord of medeplichtigheid.

Eindhovensch dagblad  / 11-09-1919
moord korporaal vos 1919

Korporaal De Vos, Van het instructie-bataljon. gelegerd in de Harskamp, die Zondag 31 Augustus van een familiebezoek uit Deventer per rijwiel naar de legerplaats terugkeerde, is daar niet aangekomen. Bij Hoog Buurloo in de heide heeft men zijn fiets gevonden. Alle nasporingen naar het verblijf van De Vos waren tot heden tevergeefs. Het bataljon heeft de heide bij Hoog Buurloo afgezocht. Er wordt aan misdaad gedacht.

Nieuwe Tilburgsche Courant  / 29-10-1919
DE MOORD OP KORP. VOS. Fen holbewoners te Harskamp aangehouden.

Gisteren heeft de politie in een bosch achter Harskamp een hol gevonden en daar een haveloos gekleed man gearresteerd op vermoeden, dat hier korporaal (Vos uit Deventer was vermoord en de man daaraan medeplichtig was. Geboeid werd hij naar Ede overgebracht. In het hol werd o.m. gevonden een militaire onderbroek, waarin bloedvlekken waren, terwijl bet rijwiel dat in het bezit van den holbewoner was, precies hetzelfde of althans een volkomen gelijksoortig is als dat waarop Vos den 31en Aug. j1. den avond van zijn verdwijning gereden heeft. Het ligt op een kleinen afstand van het fietspad waarlangs de korporaal dien avond moest passeeren.

Nieuwe Tilburgsche Courant / 29-10-1919
DE MOORD OP KORPORAAL VOS.

EDE. Het vermoeden dat korporaal Vos uit Deventer is vermoord, krijgt hoe langer hoe meer vasten grond. De familie van Vos heeft het op den verdachte gevonden rijwiel, alsook een portemonnaie die hij op den avond van 31 Aug. bij zich had, met plm. f 5, herkend, als het eigendom van gemelden korporaal. De verdachte geeft op in Duitschland te zijn geboren en ontkent, hoewel de bewijzen tegen hem vermeerderen. Heden stelt de burgemeester van Ede, de inspecteur en een aantal politiemannen ook met een speurhond in het bosch een onderzoek in. Vermoedt wordt dat bet lijk aldaar is verstopt.

De Telegraaf / 29-10-1919
DE MOORD OP KORPORAAL VOS. De ontdekking van den verdachte bij zijn hol. (Van onzen correspondent). EDE, 28 Oct.

De moord op korporaal Vos. Omtrent de aanhouding van een holbewoner, die verdacht, wordt den moord op korporaal Vos te hlebben gepleegd, meldt de correspondent van „De Telegraaf" uit Ede nog het volgende:

Gistermorgen bemerkte een bewoner van Harskamp in een bosch pl.m. anderhalf uur achter Harskamp, eenige sporen van vuurtjesstoken. Hij waarschuwde de politie met het gevolg, dat èn militaire politie èn die van Harskamp in gemeld bosch een onderzoek instelden. Het mocht hun gelukken een holbewoner te ontdekken, althans in de onmiddellijke nabijheid van een keurig onder heide verborgen hol werd een haveloos gekleed man met een rijwiel aangetroffen, die direct werd overmand.
Onmiddellijk werd de inspecteur van politie te Ede gewaarschuwd, die aanstonds met den majoor der Rijksveldwacht een nader onderzoek ter plaatse instelden en den man een verhoor afnamen, waarna deze geboeid naar Ede word getransporteerd. In het hol, dat zorgvuldig met dennenbalken en takken en ander houtwerk werd gestut en waarin eem houten bak, bij wijze van ledikant was geplaatst, werden o.m. verschillende messen, waarbij eigengemaakte, bij wijze van dolk, een scheermes enz. gevonden. Ook vond men daar, zoals reeds gemeld werd, een militaire onderbroek, waarin vermoedelijk bloedvlekken, en waaruit het nummer is verwijderd. De man deed een verward verhaal omtrent haar aanwezigheid aldaar.
In de nabijheid van het hol, dat bijna niet te vinden is, zocht, kort na de verdwijning van korporaal Vos, een geheel bataljon infanterie zonder succes het bosch af.
Het aantal wildstrikken in het bosch toont aan, dat verdachte van wild leefde. Het hol ligt dicht aan het fietspad, dat korporaal Vos op zijn tocht naar Deventer heeft moeten passeeren. Verdachte geeft op te heten H. Bosch.
Het onderzoek duurt voort.
De politie is op ´t spoor gekomen door het feit, dat onlangs te Amersfoort een daklooze werd aangehouden, die zich met behulp van militaire kleeren in de kazerne eenigen tijd als soldaat had voorgedaan. In die richting is toen een nader onderzoek ingesteld.

Nieuwsblad van het Noorden / 30-10-1919
De holbewoner.

De commissaris van politie uit Deventer, de vader en een broer van korporaal Vos, militaire en andere politie ook uit Apeldoorn, de burgemeester van Ede en de inspecteur van politie stelden gisteren in het bosch te Ede een onderzoek in, dat door den zwaren sneeuwval zeer werd bemoeilijkt. Een boter- en een jampot werden door de familie herkend als de voorwerpen, welke op den 31en Augustus aan korporaal Vos waren medegegeven. Ook herkende de familie het rijwiel én een gevonden portemonnaie als de zijne. Deze voorwerpen werden in en bij het hol gevonden. De verdachte zegt van niets te weten. Volgens de „Tel. draagt de gearresteerde, die voorgaf Bosch te heeten, vermoedelijk den naam Springhof. De politie maakt deze veronderstelling in verband met de bewering van den gearresteerde, dat niet hij de bewoner van het hol was, maar een vriend, zekere Springhof, dien hij dikwijls bezocht. Op zijn linkerarm werden echter de getatöueerde letters A. S. ontdekt. Intusschen heeft de commissaris van politie te Deventer na 's mans beweringen omtrent een tweeden persoon, zekeren v. K., die op een uur afstand van Apeldoorn in een hutje leefde doen aanhouden en naar Apeldoorn overbrengen. V. K. ontkent iets met de verdwijning van korporaal Vos uitstaande te hebben; zijn gedrag maakt echter een vreemden indruk,


Apeldoornsche courant / 1 november 1919
PROVINCIE. De verdwijning van korporaal Vos.

De aanleiding tot het opnieuw bij Ede met een speurhond ingestelde onderzoek is gelegen in het feit, dat er verband wordt gezocht tusschen de aanhouding, onlangs in de Amersfoortsche kazerne, van een daklooze, die in het bezit bleek van militaire kleederen, met behulp waarvan hij zich eenige dagen als soldaat had voorgedaan, en het verdwijnen van korporaal Vos. De uniform, die de daklooze toen aan had, zou n.l. die van den verdwenen militair geweest zijn. Onmiddellijk na de opzienbarende arrestatie begaven zich de commissaris van politie te Deventer, de heer A. P. J. van Tricht met inspecteur 1e klasse P. Herten en een hoofdagent zich per auto naar het terrein, waar het hol was ontdekt. Het ligt op 10 min. gaans van den weg naar Harskamp. Het is een vierkante kamer in den grond, waar men alleen kan binnenkomen door het oplichten van een luik, dat uit planken bestaat en bespijkerd is met heiplaggen, Men daalt er in af langs een uit twee denneboomen met dwarslatten opgebouwde ladder. In het hol was een krib gemaakt, terwijl op een paal een fietslantaarn, vermoedelijk die van Vos, was geplaatst. Na de aanhouding van den bewoner liet de burgemeester van Ede den grond omwoelen om te zoeken naar overblijfselen of kleedingstukken, doch er werd niets gevonden, behalve eenige jampotjes en kleinere voorwerpen, die aan Vos toebehoorden. Bij zijn verhoor verklaarde de holbewoner Bosch te heeten en met het hol feitelijk niets uit te staan te hebben. Hij kwam alleen nu en dan den „vasten" bewoner, zekeren Spranghof wel eens bezoeken. Verderop woonde ook nog iemand op de hei, waarmede hij goede vrienden was, Het vermoeden was echter weldra, dat de „tijdelijke" holbewoner zelf Spranghof was, temeer, toen op zijn linkerarm de letters A. S. bleken getatoueerd. Even later liet hij zich ontvallen, militair geweest te zijn en te Assen te hebben gediend, hetgeen het onderzoek zeer zal vergemakkelijken. Daar de man nog eenige malen zijn vriendschapsbetrekkingen met den anderen holbewoner hoog had opgegeven, achtte de commissaris het geraden, naar dit heerschap een nader onderzoek in te stellen. Zoodoende heeft hij met zijn hoofdinspecteur gistermiddag de hand gelegd op een zekeren van K, die op een uur afstand van Apeldoorn in een ding woonde, dat het midden hield tusschen een hut en een overdekt hol. Of deze man iets met den eersten arrestant heeft uit te staan, zal nog moeten blijken. Gunstig bekent staat de holbewoner echter niet; zeer onlangs is hij uit een vier maanden lange preventieve hechtenis ontslagen omdat men ten slotte geen bewijzen kon vinden, dat hij den moord, waarvan hij verdacht werd, en die vrijwel ieder geloofde, dat hij gepleegd had, inderdaad had begaan. Beide aangehoudenen ontkennen hardnekkig alle schuld, doch vooral de houding van Bosch is verdacht; men betrapte hem reeds herhaaldelijk op het afleggen van verklaringen, die met de feiten geheel in strijd zijn. Nader kunnen wij nog melden, dat de tweede aangehoudene, G. van K., dezelfde is, die verleden jaar werd gearresteerd, verdacht van den moord op den aan den Arnhemscheweg alleen wonenden Johannes Houtjes. Wegens gebrek aan bewijs werd de man indertijd op vrije voeten gesteld. Aan de N. Ct, meldt men nog, dat de holbewoner verklaarde Aldert Smit te heeten. Uit het politieblad bleek, dat hij door de rechtbank te Winschoten tot 9 maanden gevangenisstraf werd veroordeeld wegens inbraak en diefstal van 400 Mark te Bellingwolde.

Rotterdams nieuwsblad  / 1 november 1919
De moord op korporaal Vos.

De aangehouden holbewoner G. v. K. is dezelfde man, die verleden jaar werd gearresteerd, verdacht van moord op de alleenwonenden Johannes Houtjes aan den Arnhemschenweg te Apeldoorn. Destijds word hij wegens gebrek aan bewijs vrijgelaten. De verdachte heeft opgegeven te zijn genaamd A. Smit, uit Bellingwolde, en deelt mede den afgeloopen winter uit het arrestantenlokaal aldaar te ziin ontvlucht. Te Bellingwolde heeft hij ongeveer 1000 mark ontvreemd, waarvoor hij door de justitie wordt gezocht. De politie was langs een omweg den naam te weten gekomen. De verdachte Smit werd na langdurig verhooren een weinig deelzamer. Woensdagavond was hij ongeveer 2 1/2 uur onder handen van den inspecteur van politie en heden weer twee uren achtereen. Hij heeft thans bekend, gezien te hebben dat Springhof bezig was met een stok Korporaal Vos te slaan, terwijl hijzelf op dat oogenblik slechts een 3-tal meters was verwijderd van de plaats waar dit gebeurde. Ook beloofde hij zijn best te zullen doen om de plaats, waar het lijk verstopt is aan te wijzen. De tweede holbewoner, G.v.K. is na confrontatie met Smit op vrije voeten gesteld. Deze heeft zoo het schijnt in deze zaak geen rol gespeeld. De politie meent in Smit den werkelijken dader te hebben.

De moord op korporaal Vos.
Arnhem, 9 September 1920. Hef hof veroordeelde heden lot levenslange gevangenisstraf A. Smit, den dader van den moord op korporaal Vos.


N.B. Henk Weltje Dat G.v.K. in een hutje in de buurt van de moord verbleef is achteraf gezien wel logisch. Inmiddels was er de koperen ring van Johannes Houtjes in zijn ladekast aangetroffen en men zal ongetwijfeld op zoek naar G.v.K. geweest zijn om hem daarover aan de tand te voelen. De vader van G.v.K. kwam oorspronkelijk uit Otterlo en dat verklaart waarschijnlijk waarom G.v.K. zich in de buurt van zijn familie heeft opgehouden. Hij had waarschijnlijk weinig middelen van bestaan en was afhankelijk van zijn familie. Bij zijn schoonfamilie in Apeldoorn was hij niet meer welkom gezien de uitlatingen van zijn vrouw in het voornoemde proces verbaal. Toch lijkt het erop dat G.v.K. nadien toch weer in Apeldoorn is terechtgekomen omdat er nog enkele kinderen na 1918 geboren zijn en hij als vader genoemd wordt.


Was de moord een vergissing?

Dat er misschien per vergissing een verkeerde persoon vermoord is zou blijken uit het volgende artikel uit het blad de Kijf.

Over grootvader en de moord op de korporaal

“MET STILLE HUIVER”

Ieder jaar was 31 augustus, naast het feit dat Koningin Wilhelmina jarig was, voor mijn grootouders een gedenkwaardige dag waar ze vaak met een stille huiver aan terugdachten. Ik zal u vertellen waarom!”Gerrit Zevenhuizen is een Apeldoorner die zich af en toe aan de schrijfmachine zet en dan verhalen aan het papier toevertrouwt die altijd erg lezenswaardig zijn. Ook dit vertelsel is alleraardigst. Bovendien leverde Gerrit Zevenhuizen er een tekening bij die gemaakt is door E.A. Valentijn.

Op 31 augustus 1919 ging mijn grootvader naar het dorp Otterlo. Hij had daar een adres waar hij spek en worst kon kopen tegen een heel redelijke prijs. Die handel bracht hij dan met een kleine winst aan de man in Ugchelen en omstreken. Koninginnedag was daarvoor uitermate geschikt.
De mensen hadden destijds weinig vrije dagen maar op Koninginnedag werkte praktisch niemand dus dacht grootvader: “Een paar gulden zit er voor mij altijd aan”.
Hij stapte op zijn fiets om een zak met spek en worst te halen.
De handel in Otterlo verliep vrij vlot. Hij had nog tijd genoeg om naar Harskamp te rijden waar hij ook nog enkele vaste klanten had. Ook daar verliep de handel erg voorspoedig (misschien wel door het feest). In ieder geval was grootvader, op een stuk spek en een stuk worst voor grootmoeder na, snel uitverkocht en had hij toch maar lekker negen gulden verdiend. Een behoorlijk bedrag destijds.
Grootvader was in zijn knollentuin. Toen hij in Harskamp langs het dorpscafé kwam, waar de feestvreugde al bijna een hoogtepunt had bereikt, dacht hij: “Twee borrels heb ik wel verdient, dus waag ik er een dubbeltje aan”. Er is een spreekwoord dat zegt: “Mens ken uzelf”.
Dat was voor grootvader boter aan de galg gesmeerd. Hij kende zichzelf, denk ik, bar slecht want hij had altijd de grootste moeite om een cafe te passeren. Hij wilde wel maar zijn benen gingen altijd naar het blauwe bord ‘Verlof A’.
De mensen uit de wijde omtrek kennen elkaar meestal dus was grootvader al spoedig omringd door mensen die hij misschien in geen half jaar ontmoet had. Enfin, de twee borrels die hij in gedachten had, gingen er in als koek. Over de andere tien dacht hij verder niet na. Wat wil je ook, het was erg gezellig. Een beetje opscheppen over de handel, een beetje opsnijden over grote winsten en waarachtig, ze kregen hem zelfs zover dat hij zijn beroemde voordracht ‘Dik meel’ ten beste gaf. De mensen lagen dubbel van het lachen want voordragen dat kon hij.

In een vrij donkere hoek zat een man die zich met niemand bemoeide. Een man die ieder gesprek vermeed en alleen maar luisterde. Zodoende werd hij gewaar dat grootvader uit Ugchelen kwam en terug zou fietsen over het Harskamperpad. Toen grootvader eindelijk afrekende, viel zijn portemonnee op de grond. Een paar briefjes van vijfentwintig gulden vielen er uit. Alles werd weer opgeraakt en na een half uurtje stak hij zijn carbidlamp aan en vertrok richting het Harskamperpad. Ver kwam hij niet. De carbidlamp kreeg kuren. Grootvader dacht: “Carbid is er vanmiddag ingegaan, dus krijgt hij geen water”. Dat was snel verholpen. Hij plaste in het reservoir (een normale gewoonte in die tijd) en wou weer verder. Dat pakte anders uit. Een onweersbui, die zich al een tijd aankondigde door felle bliksemschichten, naderde. Het begon te regenen dus ging hij onder een dicht bebladerde boom zitten. Een veldwachter vond hem in slaap. Hij schudde hem wakker en zei: “Kom jij maar mee. Slapen kun je ook in de bak”.
Grootvader vond dat niet leuk maar het bleek wel zijn redding te zijn! Want de geheimzinnige man uit de donkere hoek was een kwartier voor grootvaders vertrek ook plotseling verdwenen.

Een zekere korporaal Vos had (zo neem ik aan) ook zijn Koninginnedag gevierd. Misschien wel een meisje versierd en wellicht ook wat gedronken. Misschien zag hij de hele wereld wel als rozegeur en maneschijn. Hoewel, de maneschijn was op dat moment ver te zoeken omdat der onweersbui in alle hevigheid losbarstte toen hij over het Harskamperpad fietste. De slag die hij ineens in zijn nek kreeg was nog heviger en kostte hem zijn leven. Niet door het onweer maar door een moordenaarshand, een moordenaar die zich in de persoon had vergist.

Hij had mijn grootvader willen treffen!

Het lijk gooide hij in een greppel en bedekte het met bladeren. Hij vergat echter de voeten zodat Vos de volgende dag werd gevonden. Eeen ijverige zoekactie kwam op gang en enige tijd later werd de moordenaar aangehouden. Hij leefde in een hol niet ver van de plaats waar hij de moord had begaan. De ingang van het hol was zo goed gecamoufleerd dat de zoekers het niet zouden hebben gevonden als de man niet achteloos zijn aardappelschillen had weggegooid. Toen was het maar een ogenblik en kon hij afgevoerd worden.

Dit alles is al weer jaren geleden. Kort geleden zijn we nog weer eens over het vroegere Harskamperpad gereden en zijn we gestopt bij het kruis dat nog altijd op de plek staat waar de moord werd bedreven.







  • Naschrift

    Hier eindigt het onderzoek over alle informatie die ik uit diverse bronnen heb kunnen verkrijgen. Het gedenkteken voor Korporaal Vos bevond zich tot voor kort nog steeds op het schietterrein van Harskamp. Daar mag je tegenwoordig niet meer komen. Van de heer Han Wijtzes te Apeldoorn kreeg ik onderstaande foto van het kruis zoals het was op november 2010. Nog steeds goed onderhouden!


    Het Houtjeskamp is tegenwoordig een aangename plek om te wonen. Op de plek van de boerderij heeft enige tijd een muziektent gestaan en Wegerif heeft in deze buurt kleine maar leuke arbeiderswoningen gebouwd. Recent zijn deze woningen compleet gerenoveerd. Het park is een aangename plek om te wandelen en het is een oase van rust langs de drukke Arnhemseweg.

    En zo ziet het voormalige Houtjeskamp er tegenwoordig uit.

    h09

    De aanleiding voor dit alles was echter luguber en omdat de moordenaar van Houtjes nooit is gevonden zal dit verhaal nog lang doorverteld kunnen worden.

    Bronnen: CODA, VOA, www.oud-apeldoorn.nl, de Kijf, www.online-begraafplaatsen.nl/, krantenartikelen uit de digitale collectie van de koninklijke bibliotheek ontsloten via de website: http://www.delpher.nl/.

Meer informatie over het Westenenkerpark is te zien op de website van de Vereniging Oud Apeldoorn.

Ook zijn er nog een aantal foto's van en verhalen over het politieonderzoek naar de moord op Korporaal Vos te vinden op de website van de Veluwnaar.



Ik was zelf altijd van mening dat de Houtweg naar Hannes Houtjes genoemd was en wel na de moord als een soort eerbetoon.
Tijdens het onderzoek bleek echter dat de naam waarschijnlijk afkomstig is vanwege het feit dat er veel bomen aanwezig waren en Houtjes het hout verkocht. Ook weer vaak via openbare aanbestedingen door notaris Walter.
Als de straat naar Houtjes vernoemd was geweest had hij waarschijnlijk wel Houtjesweg in plaats van Houtweg geheten.

In 1915 zijn er verschillende nieuwe straatnamen bijgekomen en ja... Ook de Houtweg.
Hieronder het besluit van de gemeente waarin alle nieuwe straatnamen genoemd worden.

Apeldoornsche courant 11-08-1915

Besluit: Tot het geven van de navolgende inamen van de in de bebouwde kom van Apeldoorn gelegen wegen:
Emma plein-, kruising van de Emma-, Prins Maurits- en Van Hasseltlaan.
Griftpad, pad Langs de Grift, van Stationsstraat tot Griftstraat.
Raven weg, van het midden der Parallelweg tot Parallelweg.
Zwalüwweg, van Ravenweg tot 2de Wormenscheweg.
Nachtegaal weg, van 1e Wormenscheweg tot Zwaluwweg.
Zichtweg, van Eendrachtstraat naar den Ploegweg.
Elleboogweg, van Hoenderparkweg naar de Eendrachtstraat.
Achterlandscheweg, van Driehuizerweg naar den Zanderijweg.
Enkpad, van Koning Lodewijklaan naar de Jaohtlaan.
Nieuwe Enkweg, van Koning Lodewijklaan, achter school N°. 19, naar de Jachtlaan.
Bovenstaande wegen, pleinen en paden komen voor op de llggerkaart van Apeldoorn.

Bloemwijklaan, van Wilhelminaweg tot Looseheweg, over de voormalige kweekerij van den heer Wagenvoorde.
Koperweg, van Vlijtscheweg naar den Kanaaldijk (Oost) langs de woning van den directeur van de koperfabriek.
Griftstraat, van Deventerstraat, nabij de Grift, tot Van der Heijdenlaan.
Kanaaldijk (Oost), weg over Welgelegen langs het Kanaal.
Bouwe Landlaan, weg over Welgelegen van Deventerstraat tot Kanaaldijk (Oost).
Beekdwarsstraat, weg van Beekstraat tot bijna aan het Marktplein.
Prinsengang, gang van Marktplein naar de Deventerstraat, langs In 't Hout.
Tepelenbergweg, van de Hofstraat tot de spoorlijn, langs De Boer, de vrachtrijder.
Haverweg, van Heezeweg in noordelijke richting. (Men is bezig dezen weg te laten loopen naar den Holthuizerweg).
Schoffellaan, van Westenenkerweg tot Eendrachtstraat.
Brinkhorshweg, van Asselschestraat in zuidelijke richting naar de tricotfabriek.
Driehuizerweg, van Waterloosoheweg tot spoorlijn, langs Ruinierman.
Soembalaan, van Gardenierslaan langs Oude Mannen- en Vrouwenhuis tot Koninig Lodewijklaan.
Noord-Enkerweg, van Nieuwe Enkweg tot Enkpad.
Houtweg, van Westenenkerweg tot Arnhemscheweg (dit werd blijkbaar van Staalweg tot Rondweg Zuid). Later is de weg doorgetrokken tot aan de Westenenkerweg.
Houtdwarsweg, van Houtweg in zuidelijke richting (later was dit de Platinastraat)
Goudvinkweg, van Berghuizerweg in zuidwestelijke ridhting naar de Goudvink.
2e Johannastraat, van Johannastraat naar den 1e, Wormenschenweg.
Koekkoekweg, van Reigersweg in zuidelijke richting nabij le Wormenscheweg.
Tennislaan, van Zwolseheweg in westelijke rinchting nabij den Langeweg.
Otterlaan, van Zwolseheweg naar Anklaar.
Doorlaat, van Trekweg naar Zevenhuizenscheweg.
Mheenweg, van Deventerstraat tot Trekweg.
Bajonetstraat, van Asselschestraat tot Schotweg.
Sabel weg, van Asselschestraat tot Ritbroekdwarsstraat.
Stargardlaan, van Looscheweg tot Koningstraat.

Hieronder een kaart van ca. 1950 met erop aangegeven de lokatie van de Houtweg en de Houtdwarsweg. Uit nadien verkregen informatie was de Houtweg echter al in 1943 doorgetrokken geweest over de Staalweg.

 

Op 19-04_1949 staat er het volgende in de Nieuwe Apeldoornsche Courant:
"
Riolering.
Burgemeester en Wethouders van Apeldoorn, hebben besloten te bepalen, dat voor aansluiting zijn opengesteld de riolen in de Westenenkerweg van Eendrachtstraat tot IJzerweg, Zilverweg, Houtweg van Westenenkerweg tot Staalweg, Loodweg, Chroomweg, Zinkweg en IJzerweg van Westenenkerweg tot Staalweg.
"

Na de aanleg van de riolering is in de jaren vijftig van de 20ste eeuw het gebied voltooid met de bouw van eenvoudige arbeiderswoningen aan de Houtweg, IJzerweg, Zilverweg, Loodweg en Zinkweg. Veel van die woningen zijn duplex woningen, geschikt voor bewoning door meerdere gezinnen. Dat was net na WOII een bittere noodzaak. In Apeldoorn Zuid zijn er vele gebouwd.