LET OP! Het kan een minuutje duren voor alle kaarten op deze pagina geladen zijn.

Sprengen Apeldoorn

Als je met "echte" Apeldoorners praat weten ze wel waar de Sprengen ongeveer liggen. Toch is er altijd wel verwarring over de oorsprong en loop van elke Spreng. Dit heeft er waarschijnlijk mee te maken dat ze relatief dicht bij elkaar liggen en de Sprengen gedeeltelijk overkluisd of ontoegankelijk zijn. Gezegd moet worden dat de discussies altijd interessant en nooit saai zijn.

Om deze reden heb ik me, tijdens een jaarvergadering van de stichting "Veluwse Sprengen en Beken" , voorgenomen om de loop van de Sprengen, vanuit het perspectief van een wandelaar of fietser, met gps route informatie en foto's vast te leggen en dit op internet beschikbaar te stellen. Er is zo de mogelijkheid om de routes langs de Sprengen via internet te bekijken of ze in een gps apparaat te laden en ze zo zelf na te lopen. Tot mijn grote verrassing waren er Sprengen bij zoals de Driehuizerbeek, waar ik vlakbij gewoond heb, en deze toch nooit bemerkt heb. Een echt klein pareltje om te zien ... Veel van de routes beginnen of eindigen bij de kruising Eendrachtstraat, Jachtlaan en de Ugchelseweg. Dit is een punt waar veel Sprengen samenkomen en waar de oude van Gelder papierfabrieken stonden. Het was gewoon de beste plaats voor zo'n fabriek gezien de watertoevoermogelijkheden.

Er is in de loop der tijd al heel wat geschreven over de Apeldoornse Sprengen en er is zelfs een stichting "Veluwse Sprengen en Beken" opgericht die de belangen van de Sprengen verdedigt. De stichting heeft de ijsvogel als symbool geadopteerd. Zelf heb ik deze vogel verschillende keren langs de Sprengen gespot maar er zijn veel andere vogels die aangetrokken worden door de flora en fauna rond de Sprengen zoals de prachtige mooi gekleurde boomklever die hier ook vaak te zien is.

In vroeger tijden werd het onderhoud van de Sprengen hoofdzakelijk door de eigenaren van de vele watermolens langs de Sprengen zelf uitgevoerd maar in de vorige (20ste) eeuw werd het economisch belang van de molens en dus ook van de Sprengen snel minder en de molens en Sprengen verwaarloosd.

Ignaat Simons, een oud collega die na zijn pensionering historicus is geworden, heeft een diepgaand onderzoek naar de geschiedenis van de Sprengen en de molens en hun eigenaren uitgevoerd. Ignaat is helaas veel te vroeg overleden maar zijn website is gelukkig gedeeltelijk overgenomen op de website van Ugchelen. Met dank aan Ignaat en Gert Woutersen.

Wat nog steeds bijzonder is, is de vraag hoe de sprengenkoppen ooit gevonden zijn. Dit moet in de middeleeuwen of misschien al lang daarvoor ooit zijn gebeurd. Iemand moet hebben uitgevonden dat er waterbronnen onder die enorme laag zand lagen.  De sprengenkoppen liggen vaak diep onder een laag rul zandgrond. Soms wel 4 meter diep. En hoe hebben de mensen in die tijd de sprengen over soms wel een lengte van 5 kilometer lang op kunnen leiden langs de hellingen van het Veluws massief. Als je er goed over nadenkt is het een zeer bijzonder stukje ingenieurswerk. Een met mij bevriende leraar aardrijkskunde uit een andere plaats vroeg zich af waarom er in Apeldoorn zo weinig interesse was bij zijn collega's om dit bijzondere kultuurlandschap bij de leerlingen van middelbare scholen onder de aandacht te brengen. Een goede vraag want dit zou eigenlijk een standaard onderwerp voor excursies moeten zijn.

De gemeente Apeldoorn en het waterschap zetten zich tegenwoordig gelukkig enorm in om de toestand van de Sprengen te verbeteren en dit heeft naast de natuur-landschappelijke verbeteringen ook kostenbesparingen tot gevolg vanwege de verminderde stort op het riool van het zuivere hemel en grondwater. Deze ontwikkeling wordt ook gestimuleert door de te verwachten klimaatverandering waar afvoer en opslag van hemel- en grondwater een belangrijke rol spelen. Een interessant artikel waar de economische aspecten, die gespeeld hebben bij de renovatie van de Eendrachtspreng, is hier te vinden.

Ook een Youtube film van Omroep Gelderland is interessant om eens te bekijken. De molens zijn helaas, op een enkele uitzondering na, uit het landschap verdwenen.